Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
Journal of Social Science and Values Education 2025, Vol 6(1) 21-41

Örnek Olay Yöntemi Kullanılarak Gerçekleştirilen Küresel İklim Değişikliği Konusunun Öğretiminde Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Süreçlerinin İncelenmesi

Hilal Tanaş • Ahmet Tekbıyık
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
December 31, 2025
Pages
21-41
DOI
10.29329/jsve.2025.1401.2

Abstract

Bu çalışmanın amacı, örnek olay yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen küresel iklim değişikliği konusunun öğretiminde öğrencilerin eleştirel düşünme süreçlerinin incelenmesidir. Nitel araştırma yöntemlerinden özel durum deseninde yürütülen bu araştırmanın çalışma grubu Gaziantep ili Şahinbey ilçesinde yer alan bir ortaokulda 2022- 2023 eğitim öğretim yılında öğrenim gören 13’ü erkek, 15’i kız olmak üzere 28 6. sınıf öğrencisidir. Çalışmada öğrencilere araştırmacılar tarafından hazırlanmış 10 örnek olay ile açık uçlu soruların yer aldığı senaryolar uygulanmıştır. Uygulama sürecince öğrencilerin eleştirel düşünme süreçlerindeki değişim incelenmiştir. Sonraki aşamada yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Örnek olaylara ilişkin veriler araştırmacı tarafından geliştirilen Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Eleştirel Düşünme Becerileri Puanlama Rubriği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, küresel iklim değişikliği konusunun öğretiminde örnek olay yöntemi kullanımının öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirdiği belirlenmiştir. Öğrencilerin eleştirel düşünmenin aşmalarında sergiledikleri becerilerin örnek olayda ele alınan konuya göre farklılık gösterdiği görülmüştür. Kız ve erkek öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri karşılaştırıldığında, kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre her senaryoda yüksek beceri gösterdiği görülmüştür. ”Buzullarımız Eriyor” adlı 5. Senaryoda kız öğrenciler ile erkek öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri arasındaki farkın diğer senaryolara göre daha fazla olduğu gözlemlenmiştir. Fakat tüm senaryolarda öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri karşılaştırıldığında kız ve erkek öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinde paralel şekilde artış ve azalış olduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda uygulayıcılara önerilerde bulunulmuştur.

Keywords: Çevre Eğitmi Küresel Iklim Değişikliği Eleştirel Düşünme Örnek Olay Yöntemi
Cite this article
Tanaş, H. & Tekbıyık, A. (2025). Örnek Olay Yöntemi Kullanılarak Gerçekleştirilen Küresel İklim Değişikliği Konusunun Öğretiminde Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Süreçlerinin İncelenmesi. Journal of Social Science and Values Education, 6(1), 21-41. https://doi.org/10.29329/jsve.2025.1401.2

  • Aksay, C. S., Ketenoğlu, O., & Kurt, L. (2005). Küresel ısınma ve iklim değişikliği. Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Fen Dergisi, 1(25), 29–42. [Google Scholar]
  • Ay, Ş., & Akgöl, H. (2008). Eleştirel düşünme gücü ile cinsiyet, yaş ve sınıf düzeyi. Journal of Theoretical Educational Science, 1(2), 65–75. [Google Scholar]
  • Aydemir, G. (2010). Sosyal bilgiler öğretiminde örnek olay yönteminin öğrencilerin çevre bilincine ve çevreye yönelik tutumlarına etkisi [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü. [Google Scholar]
  • Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2021). Bakan Kurum Paris İklim Anlaşmasını Meclisimizin onayına sunuyoruz. https://ab.csb.gov.tr/bakan-kurum-paris-iklim-anlasmasini-meclisimizin-onayina-sunuyoruz-haber-263609 [Google Scholar]
  • Doğanay, A., & Yağcı, R. (2011). İlköğretim beşinci sınıf sosyal bilgiler öğretiminde öğretmenlerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmek için uyguladıkları etkinliklerin değerlendirilmesi. Education Sciences, 6(2), 1679–1702. [Google Scholar]
  • Durukan, E. (2012). Türkçe eğitiminde olaya dayalı öğrenme yönteminin kullanımına yönelik bir öneri (okuma eğitimi örneği). Turkish Studies, 7(2), 401–410. [Google Scholar]
  • Ekinci, A. (2009). İlköğretim yedinci sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri düzeyleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Erbaş, A. A. (2023). İlkokul öğretim programları ve ders kitaplarında küresel ısınma ve iklim değişikliği. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 728–746. [Google Scholar]
  • Facione, P. A. (1990). California eleştirel düşünme becerileri testi üniversite seviyesi teknik raporu: Deneysel doğrulama ve içerik geçerliliği. [Google Scholar]
  • Gökçe, N., & Erdoğan, K. (2009). Coğrafya dersi öğretim programında küresel iklim değişikliği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22, 157–168. [Google Scholar]
  • Güneş, F. (2012). Öğrencilerin düşünme becerilerini geliştirme. Türklük Bilimi Araştırmaları, 32, 127–146. [Google Scholar]
  • Jeong, H., & Davidson-Shivers, G. V. (2006). The effects of gender on critical thinking in technology-supported learning environments. Educational Technology Research and Development, 54, 641–653. [Google Scholar]
  • Kan, H. (2023). 21. yüzyıl öğrencilerinin öğrenme biçimlerinin incelenmesi ve öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinin 21. yüzyıl öğretim becerileri bağlamında geliştirilmesine yönelik sınıf içi uygulamaların incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. [Google Scholar]
  • Karakuş, U., Karaaslan, H., & Pehlivan, C. (2018). Sosyal bilgiler ve fen bilimleri derslerinin öğretmen yetiştirme lisans programları ve öğretim programları düzeyinde çevre konuları açısından karşılaştırılması. Electronic Turkish Studies, 13(26). [Google Scholar]
  • Kidman, G., & Casinader, N. (2017). Disiplinler arası sorgulamaya dayalı öğretim ve öğrenme: Okullarda karşılaştırmalı teori ve uygulama. Palgrave Macmillan. [Google Scholar]
  • Leach, B. T. (2011). Critical thinking skills as related to university students’ gender and academic discipline [Elektronik yüksek lisans tezi, East Tennessee State University]. [Google Scholar]
  • McCright, A. M. (2010). The effects of gender on climate change knowledge and concern in the American public. Population and Environment, 32(1), 66-87. [Google Scholar]
  • MEB. (2016). İlköğretim düşünme eğitimi dersi (7. ve 8. sınıf) öğretim programı. MEB Yayınları. [Google Scholar]
  • MEB. (2021). Çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi öğretim programı (6., 7. ve 8. sınıf). MEB Yayınları. [Google Scholar]
  • MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metin. https://tymm.meb.gov.tr/ [Google Scholar]
  • Özmen, H., & Karamustafaoğlu, O. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri (Bölüm 12, s. 252). [Google Scholar]
  • Polat, K., & Dellal, İ. (2016). Göksu deltasında çeltik yetiştiriciliği yapan üreticilerin iklim değişikliği algısı ve iyi tarım uygulamaları yapmalarında etkili faktörlerin belirlenmesi. Tarım ve Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 46–54. [Google Scholar]
  • Saçlı, F., & Demirhan, E. (2008). Ortaöğretim öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri üzerine bir araştırma. Spor Bilimleri Dergisi, 19(3), 127–138. [Google Scholar]
  • Sarıbaş, D., & Saka, M. (2018). Öğretmen adaylarının iklim değişikliği ile ilgili model-kanıt ilişkisine yönelik kavrama ve değerlendirme düzeylerinin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(4), 655–670. [Google Scholar]
  • Saxton, E., Belanger, S., & Becker, W. (2012). The critical thinking analytic rubric (CTAR): Investigating intra-rater and inter-rater reliability of a scoring mechanism for critical thinking performance assessments. Assessing Writing, 17(4), 251–270. [Google Scholar]
  • Şahinel, S. (2001). Eleştirel düşünme becerileri ile tümleşik dil becerilerinin geliştirilmesi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. [Google Scholar]
  • Şimşek, S. (2005). Örnek olaya dayalı öğretimin ilköğretim hayat bilgisi dersinde akademik başarıya ve öğrenmede kalıcı etkisi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü İlköğretim Ana Bilim Dalı. [Google Scholar]
  • Tekbıyık, A., & Çelik, M. (2019). Education for sustainable development in primary school: Improvement of students’ ecocriticism skills. Journal of Education in Science Environment and Health, 5(2), 178-191. [Google Scholar]
  • Tuncel, G. (2017). Sosyal bilgiler dersinde karikatürlerle küresel ısınma eğitimi üzerine örnek bir çalışma. Marmara Coğrafya Dergisi, 35, 87–94. [Google Scholar]
  • Tunç, M. (2024). Örnek olay yönteminin öğrencilerin yaşam temelli sorular üzerindeki akademik başarısına etkisi [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. [Google Scholar]
  • Türkeş, M. (2008). Küresel iklim nedir? Temel kavramlar, nedenleri, gözlenen ve değişim değişiklikleri. İklim Değişikliği ve Çevre, 1(1), 26–37. [Google Scholar]
  • Türkeş, M. (2012). Türkiye’de gözlenen ve öngörülebilir iklim değişikliği, kuraklık ve çölleşme. Ankara Üniversitesi Çevre Bilimleri Dergisi, 4(2), 1–32. [Google Scholar]
  • Willingham, D. T. (2007). Critical thinking: Why is it so hard to teach? American Educator, 31(2), 8-19. [Google Scholar]
  • Yin, R. K. (2003). Vaka çalışmaları tasarlamak. Nitel Araştırma Yöntemleri, 5(14), 359–386. [Google Scholar]
  • Zelezny, L. C., Chua, P. P., & Aldrich, C. (2000). New ways of thinking about environmentalism: Elaborating on gender differences in environmentalism. Journal of Social Issues, 56(3), 443-457. [Google Scholar]